Rustig stoppen met borstvoeding: keuzes, tempo en praktische stappen

Misschien ga je weer werken, merk je dat voeden zwaar wordt of past gedeeltelijk doorgaan beter bij jullie ritme. Afbouwen kan op jouw moment, zolang je het geleidelijk doet. Vanaf ongeveer 6 maanden heeft je baby vaste voeding nodig naast melk, en kun je – als jij dat wilt – langzaam toewerken naar minder voedingen. Hieronder vind je de belangrijkste keuzes, veilige tempo’s en concrete stappen. Voor de basis in het eerste jaar kun je ook terecht bij het eerste jaar met je baby.

Wanneer is een goed moment om af te bouwen?

• Jij bepaalt het moment. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert exclusief borstvoeden tot 6 maanden en daarna doorgaan, met vaste voeding erbij, tot 2 jaar of langer zolang moeder en kind dat willen, aldus de WHO-richtlijn.
• In Nederland geldt: vanaf 6 maanden heeft je kind vaste voeding nodig naast borst- of flesvoeding. Je kunt dan geleidelijk minder gaan voeden als dat bij jullie past, volgens het Voedingscentrum.

Handig om te weten: zoek je de basis over slapen, voeding en verzorging per leeftijd? Kijk dan bij het eerste jaar met je baby.

Waar let je op bij de keuze: volledig of gedeeltelijk afbouwen?

• Volledig stoppen: je vervangt alle borstvoedingen stap voor stap door fles of beker. Het Voedingscentrum adviseert om dit geleidelijk te doen om stuwing te voorkomen en je productie rustig te laten dalen.
• Gedeeltelijk doorgaan: je houdt bijvoorbeeld de ochtend- en avondvoeding aan en vervangt de overige voedingen. Dat kan, maar minder vaak aanleggen kan de productie doen teruglopen; tijdelijk vaker aanleggen of een keer kolven kan helpen om het niveau te behouden, aldus het Voedingscentrum.
• Wat geef je in plaats van de borst? Vóór 12 maanden kies je voor zuigelingen- of opvolgmelk (kunstvoeding). Gewone koemelk en plantaardige dranken zijn vóór 1 jaar geen volwaardige vervangers; na 12 maanden kun je koemelk aanbieden of borstvoeding voortzetten, volgens het Voedingscentrum.

Welke manieren van afbouwen kun je vergelijken?

• Geleidelijk natuurlijk afbouwen rond de introductie van hapjes: naarmate je kind meer vaste voeding eet en drinkt, vraagt het minder vaak om de borst. Dit verloopt vaak vanzelf rond en na 6 maanden, aldus het Voedingscentrum.
• Doelbewust afbouwen per voeding: geschikt als je op een vaste datum wilt minderen (bijvoorbeeld door werk). Het Voedingscentrum beschrijft een rustig tempo: ongeveer één borstvoeding vervangen per 5–7 dagen door een fles kunstvoeding; zo daalt de productie geleidelijk en verklein je de kans op stuwing.
• Gedeeltelijk afbouwen (combineren): bijvoorbeeld alleen ’s ochtends en ’s avonds nog aanleggen en overdag fles/beker geven. Realiseer je dat minder vaak aanleggen vaak leidt tot lagere productie; tijdelijk vaker aanleggen of eens kolven kan dit opvangen, volgens het Voedingscentrum.

Hoe bouw je veilig en prettig af? (stappenplan)

1. Kies je volgorde

• Begin met de voeding die jou het minst goed uitkomt (bijvoorbeeld midden op de dag). Dit advies helpt om het vol te houden, zegt het Voedingscentrum.

2. Houd een rustig tempo aan

• Vervang ongeveer één borstvoeding per 5–7 dagen door kunstvoeding; wacht tot je borsten comfortabel aanvoelen vóór je de volgende voeding vervangt.

3. Verlicht spanning in je borsten

• Voel je druk of pijn, kolf of laat je kind kort drinken tot de spanning afneemt (niet helemaal leeg), om je productie te laten dalen en stuwing te beperken; dit sluit aan bij het geleidelijk-afbouwadvies van het Voedingscentrum.

4. Pas voeding en drinken aan de leeftijd aan

• Vóór 12 maanden: vervang je borstvoeding door kunstvoeding. Na 12 maanden kun je koemelk aanbieden of doorgaan met borstvoeding, aldus het Voedingscentrum.

5. Blijf letten op vitamines

• Alle kinderen tot 4 jaar hebben dagelijks 10 microgram vitamine D nodig, ook bij (deels) kunstvoeding, volgens het Voedingscentrum en bevestigd door Thuisarts.

6. Maak afspraken voor opvang of nachten

• Kies vaste momenten voor borst- of flesvoeding. Gedeeltelijk voeden? Veel ouders houden de ochtend- en avondvoeding aan; de rest gaat via fles/beker, een optie die het Voedingscentrum ook beschrijft.

Tip: gebruik je gekolfde melk tijdens het afbouwen, volg dan veilige bewaartijden en opwarmen. Lees meer over afgekolfde borstvoeding bewaren. Drink je weleens alcohol, plan dit dan zorgvuldig rond voedingen; zie onze uitleg over alcohol en borstvoeding.

Wanneer is het verstandig om hulp te vragen?

• Bij tekenen van borstontsteking: een pijnlijke rode plek in de borst, je voelt je ziek en hebt koorts. Neem bij alarmsymptomen laagdrempelig contact op met je huisarts; Thuisarts beschrijft wanneer je moet bellen en wat je kunt doen bij klachten (advies bij borstontsteking).
• Twijfel je over het tempo of de voeding die past bij de leeftijd of allergieën? Je jeugdarts/jeugdverpleegkundige (JGZ) en huisarts denken mee; landelijk geldt dat exclusief borstvoeden de eerste 6 maanden wordt nagestreefd en dat je daarna vaste voeding opbouwt met doorvoeren van borstvoeding zolang gewenst, in lijn met de JGZ-richtlijn Voeding en eetgedrag en de WHO-adviezen.

Hoe weet je of het afbouwen goed verloopt?

• Jouw borsten voelen comfortabel (geen aanhoudende stuwing of pijn) en je hebt geen alarmsymptomen van een borstontsteking; zie het overzicht van klachten en acties bij Thuisarts.
• Je kind krijgt leeftijdsadequate voeding: vóór 12 maanden kunstvoeding als vervanger; vanaf 12 maanden kun je koemelk aanbieden of doorgaan met borstvoeding, volgens het Voedingscentrum.
• Vitamine D wordt dagelijks gegeven tot 4 jaar; dit blijft nodig ongeacht borst- of kunstvoeding, aldus het Voedingscentrum.

Twijfel je of je kind genoeg binnenkrijgt of over het ritme? Bespreek dit met het consultatiebureau (JGZ) of je huisarts; zij stemmen het advies af op jullie situatie en het groeiverloop.