Lekschaaltjes bij borstvoeding helpen melk opvangen tijdens het voeden

Je baby drinkt aan de ene borst en uit de andere lekt melk in je beha. Of je merkt tussen voedingen natte plekken op je kleding. Een lekschaaltje kan dan melk opvangen, maar het is niet hetzelfde als een zoogkompres en opgevangen melk is niet altijd geschikt om te bewaren. De keuze hangt af van het moment waarop je het schaaltje wilt dragen, hoe het in je beha zit en of je de melk wilt gebruiken.

Hier lees je wat lekschaaltjes doen, welke verschillen tussen typen relevant zijn en hoe je ze zorgvuldig gebruikt. Ook lees je hoe je de opgevangen melk beoordeelt en bewaart.

Wat doet een lekschaaltje bij borstvoeding?

Een lekschaaltje, ook wel lekglaasje of melkopvangschelp genoemd, draag je in je beha over de tepel. Het vangt melk op die vanzelf uit de borst loopt. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer je baby aan de andere borst drinkt. Het is iets anders dan een kolf: een lekschaaltje is bedoeld om lekkage op te vangen, niet om doelgericht melk uit de borst te kolven.

Volgens Verloskundigen Amsterdam Zuid worden lekglaasjes zowel tijdens een voeding als tussen voedingen gedragen. De praktijk raadt af om melk te bewaren die tussen voedingen door is opgevangen. De melk heeft dan langere tijd op lichaamstemperatuur gestaan. Wil je melk verzamelen voor een voeding later, let dan dus goed op het moment van opvangen en de hygiëne.

Een zoogkompres heeft een ander doel: het absorbeert vocht om je beha en kleding droog te houden. Het neemt melk op in materiaal, zodat je die niet op dezelfde manier kunt overgieten of bewaren. Lekt er weinig melk en wil je vooral droge kleding, dan kan een kompres praktischer zijn. Wil je melk tijdens een voeding opvangen, dan kan een schaaltje beter passen.

Waar let je op bij het kiezen?

Lekschaaltjes verschillen in vorm, materiaal en manier van bevestigen. Controleer vóór gebruik de instructies van het specifieke product. Let vooral op:

• Pasvorm: het schaaltje moet comfortabel in je beha zitten en de tepelopening goed positioneren. Een te strak zittend model kan druk geven.
• Opvangruimte: kijk hoe je het schaaltje veilig kunt legen. Een schenktuit kan daarbij handig zijn, maar is niet op elk model aanwezig.
• Draagmoment: sommige modellen zijn bedoeld voor gebruik tijdens het voeden, andere kunnen volgens de fabrikant ook tussen voedingen worden gedragen. Dat betekent niet automatisch dat opgevangen melk uit elk draagmoment bewaard kan worden.
• Schoonmaken: controleer of het product uit meerdere onderdelen bestaat en welke reinigingsmethode de fabrikant voorschrijft.
• Comfort: let op of de rand schuurt, de beha op het schaaltje drukt of het schaaltje verschuift wanneer je beweegt.

Een productpagina van Medela beschrijft de eigen melkopvangschelpen als een model dat melk opvangt wanneer de andere borst lekt. De instructies en kenmerken gelden voor dat product, niet automatisch voor alle lekschaaltjes. Bij dit Medela-model noemt de fabrikant gebruik tijdens een voeding en tussen voedingen, maar adviseert het schaaltje iedere 2 tot 3 uur te verwijderen om de huid te laten drogen en het niet ’s nachts te dragen. Controleer dus altijd de handleiding van het model dat jij gebruikt. Zie ook hoe je een comfortabele borstvoedingshouding kiest, zodat je baby en jij ontspannen kunnen zitten.

Welke mogelijkheden zijn er?

Je kunt in grote lijnen kiezen tussen melk opvangen en melk absorberen. Een opvangschelp heeft een holle ruimte waarin melk verzamelt. Een zoogkompres neemt melk op in absorberend materiaal. Sommige opvangschelpen zijn harde of stevige vormen met een opening over de tepel; de vorm, het materiaal en de reinigingsinstructies verschillen per product. Behandel ze niet als uitwisselbaar: kijk waarvoor de fabrikant het product bedoeld heeft.

Ook het draagmoment maakt verschil. Tijdens een voeding loopt melk uit de andere borst mogelijk in het schaaltje terwijl je baby drinkt. Tussen voedingen kan het schaaltje juist lekkage opvangen, maar melk die daar langere tijd in blijft staan is niet vanzelfsprekend geschikt om aan je baby te geven. Als bewaren belangrijk is, vang melk dan bij voorkeur op onder omstandigheden die aansluiten bij de hygiëne- en bewaarinstructies voor moedermelk.

Voor melk die je veilig hebt opgevangen, gelden de bewaaradviezen voor moedermelk. Het Voedingscentrum adviseert de koelkast op 4 °C te zetten en moedermelk direct achterin te bewaren. Volgens dezelfde pagina blijft melk daar zeker 4 dagen goed; bij hygiënisch kolven en schone materialen noemt het Voedingscentrum 5 tot 8 dagen. Deze bewaartermijnen gelden niet als vrijbrief voor melk die langdurig in een lekschaaltje op lichaamstemperatuur heeft gestaan.

Hoe gebruik je een lekschaaltje stap voor stap?

1. Lees de handleiding. Controleer hoe je het schaaltje in elkaar zet, hoe het hoort te zitten en hoe je het schoonmaakt. De aanwijzingen kunnen per model verschillen.
2. Was je handen en maak het product schoon. Volg de gebruiksaanwijzing voor reiniging en eventuele hygiënische behandeling. Laat de onderdelen drogen op een schoon oppervlak.
3. Plaats het schaaltje zonder extra druk. Draag het in een beha die het op zijn plek houdt zonder hard op je borst te drukken. Controleer of de opening goed over de tepel zit.
4. Gebruik het op het bedoelde moment. Je kunt het bijvoorbeeld inzetten tijdens een voeding als melk uit de andere borst lekt. Houd rekening met de draagduur die de fabrikant voor jouw model aangeeft.
5. Leeg het voorzichtig. Buig zo nodig iets naar voren en giet de melk over in een schoon, geschikt bewaarbakje. Doe dit alleen als de melk volgens de omstandigheden waarin die is opgevangen nog bruikbaar is.
6. Reinig het na gebruik. Haal onderdelen uit elkaar als de handleiding dat voorschrijft en maak ze op de aangegeven manier schoon. Bewaar het schaaltje pas weer wanneer het droog is.

De stappen voor schoonmaken zijn productafhankelijk. Medela beschrijft voor zijn eigen melkopvangschelpen na elk gebruik reinigen met een mild schoonmaakmiddel en zorgvuldig naspoelen. Voor het eerste gebruik en daarna dagelijks schrijft de fabrikant voor dat specifieke model ook een behandeling in kokend water van 5 minuten voor. Neem die tijd en methode niet over voor een ander product als diens gebruiksaanwijzing iets anders voorschrijft.

Hoe controleer je of het goed werkt?

Een lekschaaltje hoort melk op te vangen zonder pijn, schuren of sterke druk. Controleer na het dragen of je huid niet langdurig vochtig is gebleven en of er geen rode plekken of gevoelige plekken zijn ontstaan. Verwijder het schaaltje als het oncomfortabel zit en volg de instructies voor draagduur. Een absorberend kompres kan geschikter zijn als je vooral tussen voedingen door droog wilt blijven.

Controleer ook wat er met de opgevangen melk is gebeurd. Noteer wanneer je melk hebt verzameld en zet die na het overgieten direct gekoeld weg als je haar wilt bewaren. Het Voedingscentrum adviseert moedermelk bij kamertemperatuur zeker 4 uur te bewaren; bij hygiënisch kolven noemt het 5 tot 10 uur, en bij een kamertemperatuur van 27 °C of hoger maximaal 4 uur. Deze adviezen gaan over moedermelk en hygiënisch opvangen, niet specifiek over melk die in een lekschaaltje is blijven staan. Wees daarom terughoudend met melk waarvan de opvangomstandigheden of bewaartijd onduidelijk zijn.

Lekschaaltjes zijn hulpmiddelen, geen noodzakelijke stap bij borstvoeding. Een paar druppels opvangen, een kompres dragen of niets gebruiken kunnen allemaal passende keuzes zijn. Als voeden pijn doet, je huid beschadigd raakt of je je zorgen maakt over drinken of groei van je baby, vraag dan advies aan een zorgverlener die jouw situatie kan beoordelen.